Yıldırımdan Korunma Periyodik Kontrolü Nedir?
Yıldırımdan Korunma Sistemi (YKS) periyodik kontrolü; dış korunma sisteminin (paratoner, aşağı iletkenler, topraklama) ve iç korunma sisteminin (SPD — aşırı gerilim koruyucular) muayenesini kapsar. IEC 62305 serisi standartlar, YKS bileşenlerini düzenli aralıklarla denetim altında tutmayı zorunlu kılar.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- IEC 62305-1 — Yıldırımdan korunma genel ilkeler
- IEC 62305-2 — Risk değerlendirmesi ve LPL belirleme
- IEC 62305-3 — Yapılara fiziksel hasar koruması; dış YKS ve topraklama gereksinimleri
- IEC 62305-4 — Elektrik ve elektronik sistemlerin iç korunması; SPD koordinasyonu
- TS EN 62305 — IEC 62305 serisi Türk karşılıkları
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği — Yıldırım korunma sisteminin periyodik kontrolü
Muayene Kapsamı
Dış Korunma Sistemi
- Yakalama elemanları (paratoner çubuğu, çatı iletkeni) görsel kontrol ve boyutsal doğrulama
- Aşağı iletkenler: mekanik hasar, korozyon ve bağlantı nokta kontrolü
- Test bağlantı kutuları (test clamps) açılarak iletken sürekliliği ölçümü
- Topraklama sistemi; direnç, elektrot düzeni ve boyutları, süreklilik ve eşpotansiyel bağlantılarla birlikte değerlendirilir.
- Eşpotansiyel bağlantı barası bağlantı kontrolü
- Metal çatı, kuzey, anten ve baca bağlantıları kontrolü
İç Korunma Sistemi (SPD)
- Tip 1 SPD (pano girişi): durum göstergesi ve bağlantı kontrolü
- Tip 2 SPD (alt dağıtım): durum göstergesi kontrolü
- SPD deşarj sayacı okuma (varsa)
- Koordinasyon uygunluğu değerlendirmesi
Periyodik Kontrol Sıklığı
- LPL I–II: kontrol aralığı EK-III Tablo-3 ve uygulanabilir standardın ilgili baskısına göre belirlenir; standartta süre yoksa azami bir yıldır.
- LPL III–IV: sisteme uygulanabilir standart hükmü esas alınır; kritik ve patlama riski bulunan yapılardaki özel kontrol şartları ayrıca değerlendirilir.
- Her yıldırım düşmesi sonrası acil kontrol
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.3.2 uyarınca kontroller; EKİPNET kayıtlı yetkili elektrik veya elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerlerince yapılır. 1 kV ve daha düşük gerilimli tesisatlarda elektronik mühendisleri de yetkilidir. Kontrol süresi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 ve uygulanabilir standartlara göre belirlenir; standartta süre belirtilmemişse azami bir yıldır. Risk değerlendirmesi daha sık kontrol gerektirebilir.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve uygulanabilir diğer elektrik mevzuatı ile ilgili standartlar dikkate alınır.
Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır ve projeye uygunluk değerlendirilir; projesi olmayan tesisatın ilgili mevzuat ve standartlara uygun projelendirilmesini işveren yaptırır (EK-III 2.3.7).
Yasal periyodik kontrol başlamadan en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir. Md. 7/2 uyarınca güvenliği montaja bağlı ekipman ilk kullanımdan önce, önemli bakım ve onarım sonrasında ve seyyar olmayan ekipman yer değiştirdiğinde kontrol edilir. Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlarda da kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.
Raporda EKİPNET kayıt numarası, kontrol kriterleri, ölçüm/test sonuçları ve kullanım uygunluğu kanaati yer alır. Rapor ıslak veya mevzuata uygun güvenli elektronik imzalı olarak ekipman kullanıldığı sürece saklanır. Güvenli kullanımı engelleyen kusurlar giderilip ikinci kontrolle uygunluk doğrulanmadan ekipman kullanılmaz. Hafif/ağır kusur derecelendirmesi yalnız Bakanlığın ekipmana özgü dokümanında bu derecelendirme varsa uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Paratoner olmadan yıldırım korunma kontrolü yaptırabilir miyiz?
Evet. Çatı iletkeni sistemi (kafes sistemi) ile korunan yapılarda da periyodik kontrol zorunludur. Ayrıca mevcut yapıda YKS yoksa risk değerlendirmesi yaparak zorunluluk tespiti yapılabilir.
Yıldırım sonrası sistem ne kadar sürede kontrol edilmeli?
Yıldırım etkisi veya hasar şüphesi sonrasında güvenliği etkileyen durumlar gecikmeden değerlendirilir ve gerekli kontrol yapılır. Kontrol tamamlanıncaya kadar koruyucu tedbirler alınır.