Paratoner Tasarımı ve Kurulumu
Yıldırımdan Korunma Sistemi (YKS); yakalama elemanları (paratoner), aşağı iletkenler, topraklama sistemi ve SPD (aşırı gerilim koruyucular) olmak üzere dört katmandan oluşur. İSG Mühendislik; IEC 62305 risk değerlendirmesinden başlayarak sistem tasarımı, ekipman seçimi ve kurulum süreçlerini grup şirketi İzonom Elektrik iş birliğiyle tek sözleşme altında yürütür.
Periyodik kontrol ve muayene hizmeti için Yıldırımdan Korunma Periyodik Kontrolü sayfamızı inceleyiniz.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- IEC 62305-1 — Genel ilkeler: yıldırım tehlikesi, zarar türleri ve risk
- IEC 62305-2 — Risk değerlendirmesi ve Yıldırım Koruma Seviyesi (LPL I–IV)
- IEC 62305-3 — Yapılara fiziksel hasar koruması: dış YKS tasarımı
- IEC 62305-4 — Elektrik ve elektronik sistemlerin iç korunması: SPD koordinasyonu
- TS EN 62305 — IEC 62305 serisi Türk karşılıkları
- IEC/EN 61643-11 — Alçak gerilim AC sistemlerine bağlanan SPD ürün gerekleri için ilgili hükümler değerlendirilir.
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği — İlgili elektrik mevzuatı, topraklama ve YKS proje şartları dikkate alınır.
Tasarım Süreci
1. IEC 62305-2 Risk Değerlendirmesi
Yapı özellikleri, çevresel yıldırım yoğunluğu (Ng), risk kategorisi ve korunacak değerler analiz edilerek LPL (Yıldırım Koruma Seviyesi) belirlenir. LPL değeri; koruma açısı, meshes boyutu ve aşağı iletken sayısını doğrudan etkiler.
2. Dış YKS Tasarımı
- Yakalama elemanları: IEC/EN 62305’e göre koruma açısı, yuvarlanan küre veya kafes yöntemiyle koruma hacmi belirlenir. ESE’ye özgü artırılmış yarıçap bu seriye dayandırılmaz; ayrı standardın kapsamı ve proje kabul şartları belirtilir.
- Aşağı iletkenler: Sayı ve güzergah optimizasyonu; korozyon ve mekanik koruma
- Topraklama sistemi: Halka elektrotu, kazık veya kombine düzen; direnç, elektrot boyutları, eşpotansiyel bağlantılar ve proje kriterleri birlikte değerlendirilir.
- Eşpotansiyel bağlantı: Metal yapı bileşenleri, boru tesisatı, elektrik tesisatı
3. İç Koruma (SPD) Koordinasyonu
- Tip 1 SPD — ana pano girişi: yıldırım akımını (10/350 μs) sınırlar
- Tip 2 SPD — alt dağıtım panosu: anahtarlama aşırı gerilimlerini söndürür
- Tip 3 SPD — hassas ekipman koruması: ince koruma katmanı
- Koordinasyon: SPD seçim, yerleşim ve yedek enerji hesabı
4. Topraklama Direnci Ölçümü
Wenner dört elektrot yöntemiyle toprağın özgül direnci belirlenir. Kurulu topraklama sisteminin direnci saha koşullarına uygun potansiyel düşümü veya başka geçerli yöntemle ayrıca ölçülür. Direnç, elektrot düzeni ve boyutları, eşpotansiyel bağlantılar ve proje kriterleri birlikte değerlendirilir. Sonuçlar devreye alma raporunda belgelenir.
5. İzonom Elektrik ile Kurulum
Projelendirilmiş sistemi sahaya taşıyan kurulum hizmetleri, grubumuzun elektrik uzmanlık şirketi İzonom Elektrik tarafından yürütülür. Tasarım ve kurulumun koordinasyonu proje-uygulama uyumsuzluğu riskini azaltmaya yardımcı olur; projeye uygunluk sahada doğrulanır.
Sık Sorulan Sorular
- Paratoner kurulumu zorunlu mu?
- IEC 62305-2 risk değerlendirmesi sonucuna göre belirlenir. Risk kabul sınırını aşan yapılarda YKS kurulumu zorunlu hale gelir. Bazı yapı sınıfları (akaryakıt tesisi, hastane, okul, yüksek yapı) ve sigorta şartları bağımsız zorunluluk getirebilir.
- ESE paratoner mi, geleneksel Franklin çubuğu mu?
- IEC/EN 62305’e göre koruma hacmi ilgili standart yöntemleriyle belirlenir. ESE cihazına özgü artırılmış koruma yarıçapı IEC/EN 62305’e dayandırılmaz. ESE önerisinde ayrı standardın kapsamı ve projede kabul edilme şartları açıkça belirtilir; seçim tesis özelliklerine göre yapılır.
- Topraklama ve YKS aynı sözleşmeyle yaptırılabilir mi?
- Evet. Tasarım (İSG Mühendislik) ve kurulum (İzonom Elektrik) tek sözleşme altında sunulur. Topraklama ölçümü, YKS komisyon testi ve belgelendirme süreci de aynı kapsamda teslim edilir.
Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır ve projeye uygunluk değerlendirilir; projesi olmayan tesisatın ilgili mevzuat ve standartlara uygun projelendirilmesini işveren yaptırır (EK-III 2.3.7). Tasarım ve kurulum sözleşmesi yasal periyodik kontrol sözleşmesinin yerine geçmez. Ayrı yasal kontrol talebinde EK-III Tablo-3 uygulanır ve bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.