İş Ekipmanları Yönetmeliğinin Amacı ve Kapsamı
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işyerinde kullanılan araçların, makinelerin, tesisatların ve benzeri ekipmanların çalışanlara zarar vermeden kullanılmasını amaçlar. Düzenleme yalnız kontrol tarihini belirleyen bir liste olarak okunmamalıdır. Ekipmanın seçimi, kurulması, kullanımı, bakımı, çalışanların bilgilendirilmesi ve gerekli kontrollerin kayıt altına alınması birlikte değerlendirilir. Bu yazı, 2026 yılında planlama yapan işverenler için güncel metnin uygulamaya yönelik özgün özetidir; resmî düzenlemenin yerine geçmez.
Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerine uygulanır. Ekipmanın işletmeye ait olması, kiralanması veya geçici kullanılması işverenin güvenli çalışma yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Metindeki özel kapsam hükümleri ve başka düzenlemelere tabi ekipmanlar ayrıca dikkate alınmalıdır. Örneğin ilgili Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansörlerin periyodik kontrolleri, kendi periyodik kontrol düzenlemesine göre yürütülür. Her araç için aynı hizmet ve belge koşulunun geçerli olduğu varsayılmamalıdır.
Madde 5–7: İşverenin Temel Yükümlülükleri
Madde 5 uyarınca işveren, yapılacak işe uygun ekipman seçer ve kullanımın çalışanların sağlık ve güvenliği açısından ek tehlike oluşturmamasını sağlar. Seçimde çalışma ortamı, işin niteliği ve mevcut tehlikeler dikkate alınır. Tehlikelerin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda riskleri kabul edilebilir düzeye indirecek uygun önlemler alınır. Kiralama sözleşmesinde bakım veya kontrol işinin başka tarafa bırakılması, işverenin mevzuattan doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Madde 6, ekipmanın EK-I’deki asgari gerekleri karşılamasını ve kullanım boyunca gerekli bakım ile periyodik kontroller sayesinde uygun durumda tutulmasını düzenler. EK-II’deki kullanım kuralları da uygulanır. Koruyucu tertibatın çalışması, güvenli kumanda, uygun çalışma alanı ve kullanım talimatları birlikte izlenmelidir. Bakım kaydı periyodik kontrol raporuyla aynı belge değildir; günlük operatör kontrolü de yetkili kişinin yapacağı zorunlu periyodik kontrolün yerine geçmez.
Madde 7’ye göre EK-III tablolarındaki ekipmanlar yetkili kişilerce kontrol edilir. Kontrol planı yalnız takvimdeki bir tarihe dayanmaz: güvenliği montaja bağlı ekipmanda kurulumdan sonra ve ilk kullanım öncesinde, önemli bakım ve onarımdan sonra, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde gerekli kontroller yapılır. İskele, kule kren ve sütunlu çalışma platformu gibi ekipmanda kurulum, yükseltme ve değişiklikler ayrıca değerlendirilir. Kaza, doğal olay, çalışma şekli değişikliği veya uzun süre kullanılmama güvenliği etkiliyorsa gerekli kontrol bekletilmez.
İşveren, kontrol için istenen ön hazırlıkları sağlar ve gerekirse yetkili servisin nezaretini düzenler. Tesisat projeleri, ekipman kimliği, imalat bilgileri, önceki raporlar ve kullanım koşulları değerlendirmeye girdi oluşturur. Çalışanların ekipmanı kullanırken karşılaşabilecekleri riskler konusunda bilgilendirilmesi ve uygun eğitim alması da güvenli kullanımın parçasıdır. İşletme dışında kullanılan, kurulum ve montaj şartlarına tabi olmayan seyyar ekipmanın son kontrol raporu ekipmanla birlikte bulundurulur.
EK-III’teki Altı Tablo Nasıl Okunur?
EK-III, bakım ve kontrole ilişkin genel esaslarla birlikte altı ekipman tablosu içerir. Her satırda ekipman türü, kontrol dönemi ve teknik kriterler birlikte okunmalıdır. Her ekipman için tek bir yıllık süre kabul etmek doğru değildir. İlgili standardın süre hükmü, tabloda verilen koşullar, imalatçı bilgileri ve kullanım riskleri kontrol planına yansıtılır. Kontrolde esas olarak imalat yılında yürürlükte olan standartlar; o tarihte standart yoksa yayımlanmış ilk ilgili standart dikkate alınır. Uyumlaştırma mümkünse yeni standart da değerlendirilir.
Tablo-1: Basınçlı kap ve tesisatlar. Kazanlar, basınçlı hava tankları ve tablodaki diğer kaplar bu gruptadır. Kompresör makinesi ile basınçlı hava tankı aynı ekipman gibi değerlendirilmemelidir. Test yöntemi ve basıncı ekipmana, ilgili standarda ve yönetmelik şartlarına göre belirlenir; tek bir test basıncı her kap için geçerli sayılamaz. Grup bilgisi için basınçlı kaplar periyodik kontrolü sayfasını inceleyebilirsiniz.
Tablo-2: Kaldırma ve iletme ekipmanları. Forkliftler, krenler, platformlar, iskeleler ve tablodaki diğer ekipmanlar için uygun satır seçilir. İskelelerin yetkili meslekleri ile diğer kaldırma araçlarının yetkili meslekleri farklılaşır. Yapı iskelelerinde standartlarda süre belirtilmemişse azami kontrol süresi altı aydır. Kurulum, yükseltme ve değişikliklerde gereken kontroller takvim kontrolünden ayrı değerlendirilir. İlgili hizmet grubuna kaldırma ve taşıma ekipmanları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Tablo-3: Tesisatlar. Elektrik, topraklama, yıldırımdan korunma ve yangın tesisatları gibi sistemleri kapsar. Elektrik tesisatları ile diğer tesisatlar için yetkili meslekler ayrı belirlenir; proje ve teknik kriterler inceleme kapsamına alınır. Yangın risk değerlendirmesinde yapılan saha incelemesi tek başına zorunlu tesisat kontrol raporu değildir. Elektrik grubuyla ilgili açıklamalar elektrik tesisat periyodik kontrolü sayfasındadır; tesisatın türü ayrıca belirlenmelidir.
Tablo-4: Tezgâhlar. Presler ve ilgili makine tezgâhlarının kontrolünde makinenin türüne uygun teknik gerekler esas alınır. Koruyucular, kumandalar ve fonksiyonlar ilgili kriterlerle incelenir. Bakım yapıldığına dair kayıt, bu kontrolün tamamlandığı anlamına gelmez. İlgili açıklamalar için tezgâh ve makine periyodik kontrolü sayfasını inceleyebilirsiniz.
Tablo-5: Endüstriyel raf ve kapılar. Rafların kullanım durumu ve kapıların ilgili kontrol kriterleri bu tabloda değerlendirilir. Raf için statik hesap raporu ile kullanım sırasındaki periyodik kontrol raporu farklı amaçlara hizmet eder. Hasarlar ve kullanım değişiklikleri yalnız hesap belgesiyle giderilmiş sayılmaz. Grup bilgisi endüstriyel raf periyodik kontrolü sayfasındadır; kapı türleri için ilgili tablo satırı ayrıca esas alınır.
Tablo-6: İş makineleri. Tablodaki iş makineleri kendi kontrol kriterleri ve süre koşullarıyla değerlendirilir. Ekipman türü doğru tanımlanmalı, ilgili standart ve çalışma koşulları kontrol planına yansıtılmalıdır. Bu grup için ayrı kategori bağlantısı bulunmadığından burada bağlantı verilmemiştir. Bir ekipmanın hareketli veya motorlu olması onu kendiliğinden başka bir tablodaki araçla aynı kontrol kapsamına sokmaz.
Ek Madde 2 ve 1 Ocak 2027 Geçişi
Ek Madde 2’de sayılan ekipmanların kontrolleri, ilgili ekipman için ekipman muayene kuruluşunda çalışan yetkili kişilerce yapılır. Kule krenler, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler ve asılı erişim donanımları için kuruluş şartı uygulanır. Geçici Madde 6/1 uyarınca Bakanlıkça yeni düzenleme yapılıncaya kadar, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında ilgili kapsamlarda akredite kuruluşlar ekipman muayene kuruluşu kabul edilir. Bu şart bütün ekipmanlar için aynı biçimde genellenmemelidir.
Geçici Madde 6/2, hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları ve sütunlu çalışma platformları için eklenen bentlerin 1.1.2027’ye kadar uygulanmayacağını belirtir. Bu tarihten önce usulüne uygun düzenlenmiş raporlar süreleri boyunca geçerlidir. İşveren, yeni dönem kontrolünü ilgili kapsamda hizmet verebilen yetkili kişilerle planlamalı; mevcut raporun tarihi ve süresini dikkate almalıdır.
Mevzuat Künyeleri ve Güncel Metin
Yönetmeliğin ilk yayımı 25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete’dedir. Güncel metindeki değişiklik künyeleri arasında 18.02.2022/31754, 04.02.2024/32450 ve 23.12.2025/33116 bulunur. Bu tarihler verilen güncel yönetmelik metnindeki değişiklik kayıtlarıyla doğrulanmıştır. Eski metin veya yalnız yayım tarihine bakılarak işlem yapılmamalı; ekipmanın kontrol tarihinde yürürlükte olan hükümler ve ilgili teknik belgeler birlikte değerlendirilmelidir.
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
Yetkili meslekler ekipman grubuna göre belirlenir: basınçlı kaplarda EK-III 2.1.6 kapsamında makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri; kaldırma ve iletmede, iskeleler hariç, 2.2.2 kapsamında makine, mekatronik, metalürji ve malzeme ve imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri; elektrik tesisatlarında 2.3.2 kapsamında elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri; 1 kV ve altındaki tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemlerinde ayrıca elektronik mühendisleri; akümülatör ve katodik koruma tesisatlarında ayrıca kimya mühendisleri; diğer Tablo-3 tesisatlarında 2.3.3 kapsamında makine, mekatronik, metalürji ve malzeme ve imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri; raf ve kapılarda 2.5.1 kapsamında makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat ve inşaat mühendisleri; inşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; inşaat veya makine tekniker veya yüksek teknikerleri yetkilidir. İskelelerde 2.2.2’deki inşaat, makine ve ilgili öğretmen/tekniker unvanları, gemi işlerinde ayrıca gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ve gemi teknikerleri esas alınır. İlgili meslek unvanı veya sertifika tek başına yeterli değildir; kontrolü yapan yetkili kişinin EKİPNET kaydı ve raporda kayıt numarası bulunmalıdır. Hizmetten en geç bir gün önce İSG-KATİP sözleşmesi karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz zorunlu kontrol raporu geçersizdir. EK-III dışında zorunlu olmayan kontrollerde Madde 7/6 gereği şekil ve sözleşme şartı aranmaz.
Madde 7/2 uyarınca montaja bağlı güvenlikte ilk kullanım öncesinde, önemli bakım ve onarımdan sonra, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde, ilgili ekipmanın kurulum/yükseltme/değişikliklerinde; çalışma şekli değişikliği, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği etkileyen durumlarda gerekli ek kontroller yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez. Rapor ıslak imzalı veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı olmalı, ekipman kullanıldığı sürece saklanmalıdır; taranmış imza güvenli elektronik imza değildir. Hafif/ağır kusur derecelendirmesi yalnız Bakanlığın ilgili rapor ve kriter dokümanında tanımlanmışsa uygulanır. Ağır kusurlar giderilmeden ekipman çalıştırılamaz; hafif kusurlar en geç sonraki kontrol başlangıcına kadar giderilir.
İSG Mühendislik, periyodik kontrolleri EKİPNET kayıtlı yetkili kişilerle yürüten, Tuzla / İstanbul merkezli bir mühendislik firmasıdır. Yerinde hizmet bölgemiz İstanbul’un tüm ilçeleri ile Tekirdağ’ın Çorlu ve Çerkezköy ilçeleridir. TÜRKAK akreditasyonumuz bulunmamaktadır; ekipman muayene kuruluşu veya OSGB değiliz. Kule kren, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdiven ve asılı erişim donanımı için periyodik kontrol hizmeti sunmuyoruz. Buhar kazanı kontrol hizmetimizi 31.12.2026’ya kadar sunuyoruz. 1.1.2027’den itibaren buhar kazanı, hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu, kablolu taşıma tesisatı ve sütunlu çalışma platformu kontrolleri ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılacağından bu hizmetleri sunmayacağız. Bu tarihten önce usulüne uygun düzenlenen raporlar süreleri boyunca geçerlidir.
Güncel resmî metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18318&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5