Vinç ve Kreyn Periyodik Muayenesi
Vinç ve kreyn sistemleri, ağır yüklerin kaldırılmasında kullanılan ve arıza durumunda büyük iş kazalarına yol açabilecek kritik endüstriyel ekipmanlardır. Periyodik muayene; hem yasal zorunluluk hem de çalışan güvenliğinin temel güvencesidir.
Kapsam Dahil Ekipmanlar
- Köprülü (EOT) kreyn — tek ve çift kirişli
- Konsol (jib) vinç
- Portal (gantry) kreyn
- Mobil araç üstü vinç (palangalı)
- Hidrolik teleskopik vinç
- Zincirli ve halatli palanga
Yasal Dayanak ve Standartlar
- İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III — Kaldırma ve iletme ekipmanlarının kontrol süreleri ve kriterleri
- Kontrol standardı ekipman tipine göre seçilir: köprülü/portal krenlerde TS EN 15011, mobil krenlerde TS EN 13000+A1, yükleyici krenlerde TS EN 12999 ve ilgili genel kontrol hükümleri değerlendirilir. Vinç ve kaldırma teçhizatları için Tablo-2’de TS EN 14492-1+A1 ve TS EN 13157+A1 gösterilir. TS EN 13001 serisi tek başına bütün tiplerin kontrol standardı değildir.
- FEM 1.001 — Köprülü ve portal kreynler için yük ve yorulma hesabı
- TS EN 14492-1/2 — Motor tahrikli vinç ve palangalar
- TS EN 13135 — Kreyn mekanik ekipmanları güvenlik gereksinimleri
Muayene Kapsamı
Yapısal Kontroller
- Ana kiriş (boks veya kafes kiriş) çatlak ve deformasyon kontrolü
- Kaynak dikişleri görsel muayenesi
- Kolon ve mesnet bağlantı noktaları kontrolü
- Ray ve dingil ölçüm kontrolü (izin verilen toleranslarla karşılaştırma)
Mekanik Kontroller
- Kanca ağzı açıklık ölçümü ve emniyet mandal fonksiyon testi
- Halat/zincir aşınma, kırık tel ve korozyon kontrolü
- Kasnak, tambur ve palanga bloğu aşınma ölçümü
- Bağlantı elemanları (pim, cıvata) moment kontrolü
Elektrik ve Kontrol Sistemi
- Limit anahtarları (üst, alt, yatay) fonksiyon testi
- Aşırı yük emniyet cihazı (load limiter) kalibrasyonu
- Acil durdurma ve kontaktör kontrolü
- Ray elektrifikasyon sistemi ve iletkenler kontrolü
Yük Testi
- Kapasite yük testi azami bir yıllık; katsayılı yapısal bütünlük testi azami üç yıllık aralıkla ve her önemli bakım/onarım sonrası yapılır. Test yükü Bakanlık dokümanı, ekipmana uygun standart ve çalışma prensibiyle belirlenir. Genel statik katsayı elle işletilenlerde 1,5, diğerlerinde 1,25; dinamik katsayı 1,1’dir.
- Yük altında fren performansı ölçümü
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.2.2 uyarınca kontrolleri yetkili makine, mekatronik, metalürji ve malzeme veya imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri yapabilir. Gemi inşası, bakım ve onarımındaki özel yetkiler ayrıca uygulanır. Kontrolü yapan kişi gerekli eğitim ve yetki şartlarını sağlar, EKİPNET’e kayıtlıdır; raporda adı, mesleği, kayıt numarası ve imzası bulunur. İşverenle yetkili kişi, kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP sözleşmesini karşılıklı onaylar; sözleşmesiz rapor geçersizdir. Bakım kontrolün yerine geçmez; bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
İlgili standardın öngördüğü süreler saklıdır. Standartta süre belirtilmemişse vinç ve krenler için Tablo-2’deki azami süre 1 yıldır. İmalatçı verileri ve risk değerlendirmesi daha kısa aralık gerektirebilir. Md. 7/2 kapsamında montaja bağlı ekipmanda ilk kullanım öncesi, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve güvenliği etkileyen kaza, çalışma değişikliği, doğal olay veya uzun süre kullanılmama sonrası gerekli kontrol yapılır. Kurulum ve montaja tabi olmayan seyyar ekipman işletme dışında kullanılırken son raporu beraberinde bulundurulur.
Bakanlığın ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa uygulanır; yoksa EK-III, ekipmana uygun standartlar ve imalatçı verileri esas alınır. İmal yılında yürürlükteki standartların periyodik kontrol hükümleri, uyumlaştırılabilir ekipmanda sonraki standart da değerlendirilir. Her çalışma öncesi gözle ve işlevsel kontroller kaydedilir; güvenliği etkileyen kusurda ekipman kullanım dışı bırakılıp derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Hafif/ağır kusur yalnız Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır.
Rapor ıslak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı düzenlenir; ekipman kullanıldığı sürece saklanır ve yetkililere gösterilir. İmza görüntülü PDF tek başına güvenli elektronik imzalı rapor değildir.
Standartlarda aksi yoksa her kontrolde muayene yapılır. EK-III 2.2.1 kapsamında ekipmana uygulanabilir kapasite yük testi azami 1 yıl, katsayılı yapısal bütünlük testi azami 3 yıl arayla ve her önemli bakım/onarım sonrası yapılır; yöntem ve yük, Bakanlık dokümanı, standart ve çalışma prensibine göre seçilir. Karşı ağırlıklı denge prensibiyle çalışan, kapasitesi yük kolu konumuna göre değişen veya kişi kaldırmak için tasarlanan ekipmanda işletme kapasitesi belirlenemez; kaldırma kapasitesi esas alınır.
Sık Sorulan Sorular
Yük testi sırasında üretim durur mu?
Yük testleri genellikle mesai öncesi veya sonrası planlanabilir. Ekibimiz tesisle koordineli çalışarak üretim kaybını en aza indirir. Test yükü (ağırlıklar) ekibimiz tarafından sağlanır.
Kreyn rayı da muayeneye dahil mi?
Evet. Ray toleransları (dikeylik, yataylık, açıklık) lazer ölçüm cihazıyla kontrol edilir. Ray uyumsuzluğu tekerleklerde hızlı aşınma ve yük kaymasına yol açar.
Aşırı yük emniyet cihazı zorunlu mu?
Aşırı yük ve moment sınırlama gerekleri, ekipmanın imal yılı ve uygulanabilir standardına göre değerlendirilir. Makina Emniyeti Yönetmeliği Ek-I 4.2.2 kapsamında, manuel olmayan makinelerde 1000 kg veya üzeri azami çalışma yükü ya da 40.000 Nm veya üzeri devrilme momenti için ilgili koruma gerekleri bulunur; genel bir 3 ton eşiği kullanılmaz.