Boyama Makinası Periyodik Kontrolü
HT (yüksek sıcaklık) boyama makinaları, basınçlı atmosferde çalışan kritik ekipmanlardır. Kapak kilitleme mekanizmasının arızalanması; yüksek sıcaklıktaki boya çözeltisinin ani fışkırmasına ve ağır yanıklara yol açabilir.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- TS EN ISO 11111-1 — Tekstil makineleri güvenlik gereksinimleri; genel ilkeler
- TS EN ISO 11111-7 — Tekstil terbiye makineleri özel güvenlik gereksinimleri
- TS EN 764-7 — Basınçlı ekipmanlar: emniyet sistemi gereksinimleri
- Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamı yalnızca sıcaklığa göre belirlenmez; izin verilen maksimum basınç, ekipmanın özellikleri ve kapsam istisnaları değerlendirilir. Boyama makinalarının işyerindeki periyodik kontrol yükümlülüğü İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-1 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Atmosferik çalışma, bu yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.
- Periyodik kontrol aralığı ekipmanın Tablo-1 grubuna ve ilgili standardın öngördüğü süreye göre belirlenir. Standartlarda süre yoksa tabloda belirtilen azami süre uygulanır; risk değerlendirmesiyle süre kısaltılabilir. Kriyojenik tanklar ve ayrı satırdaki tehlikeli sıvı tankları için özel süreler geçerlidir.
- TS EN ISO 13849-1 — Kontrol sistemlerinin güvenlik fonksiyonları
Muayene Kapsamı
1. Kazan Gövdesi ve İç Yüzey
- İç kazan yüzeyi: korozyon, pitting ve erozyon kontrolü
- Kaynak dikişleri görsel muayenesi
- Ultrasonik et kalınlığı ölçümü (şüpheli bölgeler)
- Isı değiştirici sızıntı ve tıkanıklık kontrolü
2. Kapak Kilitleme Sistemi
- Kapak kilit mekanizması aşınma ve sağlamlık kontrolü
- Basınç altında kapağın açılmasını önleyen interlock fonksiyon testi
- Conta basınç testi ve deformasyon kontrolü
3. Emniyet ve Kontrol Sistemleri
- Emniyet valfinin açma basıncı, toleransı ve test aralığı ilgili standart baskısı, ayar basıncı ve üretici verilerine göre belirlenir. Fonksiyon testi ile kalibrasyonun kapsamı ayrı belirtilir.
- Yüksek sıcaklık alarm ve kapama sistemi testi
- PLC/kontrol sistemi hata kodu ve döngü kaydı kontrolü
4. Hidrostatik Test
- Standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde, en geç yılda bir, belirlenmiş işletme basıncında; işletme basıncı belirlenmemişse etiket azami basıncında hidrostatik test yapılır. En geç üç yılda bir ve her önemli bakım veya onarım sonrasında üretim standardındaki test basıncı uygulanır; bu değer yoksa etiket azami basıncının 1,5 katı kullanılır.
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.1.6 uyarınca kontrol; EKİPNET kayıtlı, yetkilendirme şartlarını sağlayan makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat veya uçak mühendisleri; makine/metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Zorunlu hizmetten en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP sözleşmesi düzenlenip karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Md. 7/2 kapsamında kurulum/montaja bağlı güvenlik için ilk kullanımdan önce, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve çalışma şekli değişikliği, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama nedeniyle güvenliğin bozulabileceği hallerde ek kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
Fiilen yapılan kontrolün raporu, kişinin mesleğini, EKİPNET numarasını ve imzasını içerir. Islak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı rapor ekipman kullanıldığı sürece saklanır; taranmış imza güvenli e-imza değildir. Hafif/ağır kusur ayrımı yalnızca Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır; güvenli kullanıma engel kusur giderilmeden ekipman kullanılamaz.
Tahribatsız muayeneler TS EN ISO 9712’ye uygun en az Seviye 2 personel belgelendirmesine sahip kişilerce uygulanır; ayrı muayene raporları periyodik kontrol raporuna eklenir. Hidrostatik test teknik olarak mümkün değilse yalnızca standardın veya standart yoksa üreticinin izin verdiği alternatif tahribatsız yöntem uygulanır ve gerekçesi raporda belirtilir; ekipmanın veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz.
İmzalı rapor, saha çalışması tamamlandıktan sonra 48 saat içinde teslim edilir. Hazırlık ve test süresi saha koşullarına göre planlanır.
Sık Sorulan Sorular
HT boyama makinası ile düşük sıcaklık makinası aynı muayeneye tabi mi?
Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamı yalnızca sıcaklığa göre belirlenmez; izin verilen maksimum basınç, ekipmanın özellikleri ve kapsam istisnaları değerlendirilir. Boyama makinalarının işyerindeki periyodik kontrol yükümlülüğü İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-1 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Atmosferik çalışma, bu yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.
Kapak interlock arızasında ne yapılmalı?
Kapak interlock güvenlik fonksiyonu taşıdığından arıza durumunda makina derhal devre dışı bırakılmalıdır. Yetkili servis onarımından önce kullanımı İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında yasaktır.