Tehlikeli Sıvı Depolama Tankı Periyodik Kontrolü
Akaryakıt, kimyasal ve yanıcı sıvı depolayan tanklar; sızıntı durumunda yangın, patlama ve çevre kirliliği (toprak/yeraltı suyu) riskleri taşıyan kritik altyapı ekipmanlarıdır. İş ekipmanı güvenliği, çevre yükümlülükleri ve lisanslı petrol piyasası faaliyetlerine ilişkin hükümler tesisin türüne göre ayrı değerlendirilir.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- TS EN 12285-2 — Yüzey üstü çelik akaryakıt tankları (yatay silindirik)
- TS 8991 — Yeraltı ve yerüstü akaryakıt tankları güvenlik kuralları
- TS 712, yakıt yağı depolama tanklarıyla ilgili bir standarttır; genel kazan imalat standardı olarak sunulmaz. Tankın yapısına ve imal yılına uygun baskı ve kapsam doğrulanır.
- API 620 — Büyük kaynaklı çelik depolama tanklarının tasarımı
- API 650 — Düşük basınçlı kaynaklı çelik depolama tankları
- API 653 — Tank muayenesi, onarım ve yeniden hizmete alma
- TS EN 12573-1/2/3 — Sabit termoplastik kaynaklı kaplar (kimyasal depolama)
- Tehlikeli sıvı depolama tanklarında ekipmanın yapısına göre Tablo-1’in ilgili satırı seçilir. Genel atmosferik çelik veya termoplastik tank grubunda standartlarda süre belirtilmemişse azami süre bir yıldır. Ayrı satırdaki atmosferik, dik silindirik, yerüstü kaynaklı çelik tanklarda standartlarda süre belirtilmemişse azami süre on yıldır; API 620, API 650, API 653 ve API 2610 dikkate alınır. On yıllık süre bütün tanklara ortak uygulanmaz.
- Lisanslı petrol piyasası faaliyetleri Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği ve uygulanabilir teknik düzenlemeler kapsamında değerlendirilir. Tank muayenesi ve sızıntı izleme yükümlülükleri, tesis türüne ilişkin somut mevzuat veya standart hükmü belirtilerek açıklanır. Bütün bayiler için yıllık arakatman basınç testi şeklinde genel bir yükümlülük verilmez.
- Sızıntı halinde yayılımı önleyici tedbirler derhal alınır. Bildirim ve kirlenmiş saha işlemleri, Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik ile uygulanabilir çevre yükümlülüklerine göre yetkili idare nezdinde yürütülür. Periyodik kontrol raporu bu işlemlerin yerine geçmez.
Tank Tipleri
- Yerüstü yatay silindirik çelik tank: Akaryakıt, solvent, kimyasal — TS EN 12285-2
- Yerüstü dikey silindirik çelik tank: Büyük hacimli petrol ürünleri — API 650/653
- Yeraltı çift cidarlı tank: Akaryakıt istasyonu depolama — TS 8991
- Kaynaklı termoplastik PE/PP tanklar ile lif takviyeli kompozit FRP tanklar ayrı değerlendirilir. TS EN 12573 serisi bütün FRP tanklara ortak uygulanmaz; malzeme ve imalat yöntemine uygun standart seçilir.
Muayene Kapsamı
1. Görsel ve Fonksiyonel Muayene
- Dış gövde, bağlantı noktaları korozyon/hasar kontrolü
- Emniyet vanaları (basınç/vakum valfi) açma basıncı testi
- Emniyet valfinin toleransı ve test aralığı ilgili standart, ayar basıncı ve üretici verilerinden belirlenir; fonksiyon testi ile kalibrasyonun kapsamı ayrı belirtilir.
- Topraklama bağlantısı ve statik elektrik deşarj sistemi
- Seviye göstergesi ve yüksek seviye alarmı fonksiyon testi
- Bund wall (set/sedde) bütünlük ve kapasite kontrolü
2. Ultrasonik Et Kalınlığı Ölçümü
- Dip, gövde ve çatı plakalarında korozyon haritası
- API 653 yöntemiyle minimum izin verilen kalınlık (MAWT) hesabı
- Et kalınlığı ölçümleri izin verilen minimum kalınlıkla karşılaştırılır. Kalan ömür değerlendirmesi, yeterli geçmiş ölçüm, korozyon hızı, yük ve tasarım verileri mevcutsa ilgili hesap yöntemiyle ayrıca yapılır; tek ölçümden kesin güvenli ömür sonucu verilmez.
3. Sızdırmazlık ve Kaplamalar
- İç kaplama bütünlük ve yapışma testi (holiday detector)
- Katodik koruma sistemi etkinlik ölçümü
- Yeraltı tankları: sızıntı izleme sistemi basınç testi
4. Kapsamlı Muayene
Tehlikeli sıvı depolama tanklarında ekipmanın yapısına göre Tablo-1’in ilgili satırı seçilir. Genel atmosferik çelik veya termoplastik tank grubunda standartlarda süre belirtilmemişse azami süre bir yıldır. Ayrı satırdaki atmosferik, dik silindirik, yerüstü kaynaklı çelik tanklarda standartlarda süre belirtilmemişse azami süre on yıldır; API 620, API 650, API 653 ve API 2610 dikkate alınır. On yıllık süre bütün tanklara ortak uygulanmaz.
- Tankın yapısına uygun standart kapsamında iç muayene; güvenli hazırlık için tank boşaltılır
- Dip kaynakları: manyetik parçacık testi (MT) veya sıvı penetrasyon testi (PT)
- Tank dibi sertlik ölçümü ve erozyon değerlendirmesi
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.1.6 uyarınca kontrol; EKİPNET kayıtlı, yetkilendirme şartlarını sağlayan makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat veya uçak mühendisleri; makine/metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Zorunlu hizmetten en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP sözleşmesi düzenlenip karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Md. 7/2 kapsamında kurulum/montaja bağlı güvenlik için ilk kullanımdan önce, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve çalışma şekli değişikliği, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama nedeniyle güvenliğin bozulabileceği hallerde ek kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
Fiilen yapılan kontrolün raporu, kişinin mesleğini, EKİPNET numarasını ve imzasını içerir. Islak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı rapor ekipman kullanıldığı sürece saklanır; taranmış imza güvenli e-imza değildir. Hafif/ağır kusur ayrımı yalnızca Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır; güvenli kullanıma engel kusur giderilmeden ekipman kullanılamaz.
Tahribatsız muayeneler TS EN ISO 9712’ye uygun en az Seviye 2 personel belgelendirmesine sahip kişilerce uygulanır; ayrı muayene raporları periyodik kontrol raporuna eklenir. Hidrostatik test teknik olarak mümkün değilse yalnızca standardın veya standart yoksa üreticinin izin verdiği alternatif tahribatsız yöntem uygulanır ve gerekçesi raporda belirtilir; ekipmanın veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz.
İmzalı rapor, saha çalışması tamamlandıktan sonra 48 saat içinde teslim edilir. Hazırlık ve test süresi saha koşullarına göre planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Akaryakıt istasyonu tankları için özel düzenleme var mı?
Lisanslı petrol piyasası faaliyetleri Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği ve uygulanabilir teknik düzenlemeler kapsamında değerlendirilir. Tank muayenesi ve sızıntı izleme yükümlülükleri, tesis türüne ilişkin somut mevzuat veya standart hükmü belirtilerek açıklanır. Bütün bayiler için yıllık arakatman basınç testi şeklinde genel bir yükümlülük verilmez.
Termoplastik tank çelik tank gibi mi muayene edilir?
Kaynaklı termoplastik PE/PP tanklar ile lif takviyeli kompozit FRP tanklar ayrı değerlendirilir. TS EN 12573 serisi bütün FRP tanklara ortak uygulanmaz; malzeme ve imalat yöntemine uygun standart seçilir.
Sızıntı tespitinde çevre bildirimi zorunlu mu?
Sızıntı halinde yayılımı önleyici tedbirler derhal alınır. Bildirim ve kirlenmiş saha işlemleri, Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik ile uygulanabilir çevre yükümlülüklerine göre yetkili idare nezdinde yürütülür. Periyodik kontrol raporu bu işlemlerin yerine geçmez.