Kriyojenik Tank Periyodik Kontrolü Nedir?
Kriyojenik tanklar, sıvılaştırılmış gazları düşük sıcaklıkta depolayan kaplardır. Tankın vakum yalıtımlı veya vakum yalıtımsız yapısına göre ilgili standart seçilir. Vakum kaybı veya emniyet valfi arızası; ani buharlaşma, aşırı basınç ve boğulma/yangın/patlama riskine yol açabilir.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- TS EN ISO 21009-2 — Sabit vakum yalıtımlı kriyojenik kaplar; işletme gereksinimleri
- TS EN ISO 21009-2 sabit vakum yalıtımlı kriyojenik kaplar; TS EN 14197-3 ise sabit vakum yalıtımsız kriyojenik kapların işletme gereklilikleri için değerlendirilir. Standardın seçimi tankın yapısına göre yapılır.
- TS EN 1251-3 — Kriyojenik kaplar: taşınabilir vakum yalıtımlı kaplar
- Sabit depolama tanklarının işyerindeki periyodik kontrolü İş Ekipmanları Yönetmeliği ve ilgili sabit kriyojenik kap standardına göre yapılır. Taşıma amaçlı tanklarda ADR/RID hükümleri ayrıca değerlendirilir; taşıma mevzuatı sabit tanklara doğrudan uygulanmaz.
- Ürün uygunluğu ve CE işaretlemesi ile işyerindeki periyodik kontrol farklı yükümlülüklerdir. Ürün mevzuatı tasarım, imalat ve uygunluk değerlendirmesi için; periyodik kontrol İş Ekipmanları Yönetmeliği Md. 7 ve EK-III kapsamında değerlendirilir.
- İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III — Periyodik muayene zorunluluğu
Muayene Kapsamı
1. Dış Gövde ve Bağlantı Noktaları
- Dış kazan gövdesi mekanik hasar, korozyon ve boya hasarı kontrolü
- Çevre boruları (fill/vent/use) donma, hasar ve vana sızıntı kontrolü
- Güvenlik plakaları ve uyarı etiketlerinin okunaklılık kontrolü
2. Vakum Bütünlüğü Testi
- Vakum göstergesi ile arayüz vakum basıncı ölçümü
- Aşırı buharlaşma (evaporation rate) ölçümü: yalıtım etkinliği değerlendirmesi
- Yalıtım kaybı belirtisi (don oluşumu) termografik değerlendirme
3. Emniyet Sistemi Kontrolleri
- Birincil ve ikincil emniyet valflerinin açma basıncı testi
- Patlama diski görsel kontrol ve basınç değeri doğrulaması
- Seviye göstergesi ve yüksek basınç alarmı fonksiyon testi
4. Pnömatik Test
- Pnömatik test yalnızca ilgili standardın ve üretici talimatının izin verdiği yöntem, basınç, test akışkanı ve güvenlik tedbirleriyle uygulanır. Her kriyojenik tank için çalışma basıncının 1,1 katında azot testi şeklinde genel bir yöntem kullanılmaz.
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.1.6 uyarınca kontrol; EKİPNET kayıtlı, yetkilendirme şartlarını sağlayan makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat veya uçak mühendisleri; makine/metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Zorunlu hizmetten en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP sözleşmesi düzenlenip karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Md. 7/2 kapsamında kurulum/montaja bağlı güvenlik için ilk kullanımdan önce, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve çalışma şekli değişikliği, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama nedeniyle güvenliğin bozulabileceği hallerde ek kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
Fiilen yapılan kontrolün raporu, kişinin mesleğini, EKİPNET numarasını ve imzasını içerir. Islak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı rapor ekipman kullanıldığı sürece saklanır; taranmış imza güvenli e-imza değildir. Hafif/ağır kusur ayrımı yalnızca Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır; güvenli kullanıma engel kusur giderilmeden ekipman kullanılamaz.
İmzalı rapor, saha çalışması tamamlandıktan sonra 48 saat içinde teslim edilir. Hazırlık ve test süresi saha koşullarına göre planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Kriyojenik tank periyot standardı nedir?
Kriyojenik tankların kontrol süreleri, Tablo-1 uyarınca TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3’ün ekipmana uygulanabilir hükümlerinde belirtilen sürelerden belirlenir. Bütün sabit kriyojenik tanklar için tek bir yıllık kontrol ve on yıllık iç muayene kuralı verilmez. Sabit depolama tanklarının işyerindeki periyodik kontrolü İş Ekipmanları Yönetmeliği ve ilgili sabit kriyojenik kap standardına göre yapılır. Taşıma amaçlı tanklarda ADR/RID hükümleri ayrıca değerlendirilir; taşıma mevzuatı sabit tanklara doğrudan uygulanmaz.
LOX (sıvı oksijen) tankı niçin daha risklidir?
Sıvı oksijen güçlü bir oksitleyicidir; organik madde veya yağla temas halinde patlayıcı karışım oluşturabilir. LOX tankında yağsız vana ve ekipman kullanımı, düzenli temizlik ve muayene hayati önem taşır.