Kızgın Yağ Kazanı Periyodik Kontrolü
Kızgın yağ (termal yağ) sistemleri; yüksek sıcaklık gerektiren proses uygulamalarında (tekstil, gıda kurutma, kimyasal reaksiyon) yağ ve ekipman üreticisinin izin verdiği sıcaklık sınırlarında çalışan kapalı devre ısı transfer sistemleridir. Yağ bozunması veya sızıntı; yangın ve patlama riskini doğrudan artırır.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- DIN 4754-1 — Kızgın yağ tesisatları güvenlik gereksinimleri
- VDI 3033 — Termal yağ sistemleri tasarım ve işletme rehberi
- Kızgın yağ kazanlarının Tablo-1 kontrol kriteri DIN 4754-1’dir. TS EN 12952 su borulu kazanlar serisidir; bu seri termal yağ kazanları için genel kontrol standardı olarak sunulmaz. İlave bir hükmün uygulanabilirliği teknik belgelerden doğrulanır.
- Periyodik kontrol aralığı ekipmanın Tablo-1 grubuna ve ilgili standardın öngördüğü süreye göre belirlenir. Standartlarda süre yoksa tabloda belirtilen azami süre uygulanır; risk değerlendirmesiyle süre kısaltılabilir. Kriyojenik tanklar ve ayrı satırdaki tehlikeli sıvı tankları için özel süreler geçerlidir.
- Ürün uygunluğu ve CE işaretlemesi ile işyerindeki periyodik kontrol farklı yükümlülüklerdir. Ürün mevzuatı tasarım, imalat ve uygunluk değerlendirmesi için; periyodik kontrol İş Ekipmanları Yönetmeliği Md. 7 ve EK-III kapsamında değerlendirilir.
- DGUV Regel 113-020, hidrolik hortum hatları ve hidrolik sıvıların güvenli kullanımına ilişkindir. Kızgın yağ tesislerinin genel kontrol kriteri olarak DIN 4754-1 esas alınır.
Muayene Kapsamı
1. Kazan ve Sistem Görsel Muayenesi
- Kazan gövdesi, boru bağlantıları ve flanşlarda yağ sızıntısı kontrolü
- Pompa salmastra ve mekanik contaları sızıntı kontrolü
- Genleşme tankı bağlantı ve seviye kontrolü
- Isı değiştirici bütünlük ve sızıntı kontrolü
2. Termal Yağ Analizi
- Yağ numunesi alınarak laboratuvar analizi: viskozite, parlama noktası, asit sayısı
- Karbon kalıntısı ve bozunma ürünleri tespiti
- Termal yağın kullanılabilirliği, üreticinin limitleri ve analiz sonuçları üzerinden değerlendirilir. Parlama noktası, viskozite, asit sayısı ve bozunma ürünleri birlikte incelenir; yağ değişimi için tüm yağlara uygulanacak tek bir sıcaklık veya asit sayısı sınırı verilmez.
3. Güvenlik ve Kontrol Sistemleri
- Yüksek sıcaklık alarm ve kapama termostatı fonksiyon testi
- Akış şalteri ve düşük debi kapama sistemi
- Azot blanketing sistemi basınç ve sızıntı kontrolü
- Emniyet valfi açma basıncı testi
- Emniyet valfinin toleransı ve test aralığı ilgili standart, ayar basıncı ve üretici verilerinden belirlenir; fonksiyon testi ile kalibrasyonun kapsamı ayrı belirtilir.
4. Yanma Sistemi
- Baca gazı analizi: CO, CO₂, O₂ ölçümü
- Brülör ateşleme ve alev kontrolcüsü fonksiyon testi
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.1.6 uyarınca kontrol; EKİPNET kayıtlı, yetkilendirme şartlarını sağlayan makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat veya uçak mühendisleri; makine/metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Zorunlu hizmetten en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP sözleşmesi düzenlenip karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Md. 7/2 kapsamında kurulum/montaja bağlı güvenlik için ilk kullanımdan önce, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve çalışma şekli değişikliği, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama nedeniyle güvenliğin bozulabileceği hallerde ek kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
Fiilen yapılan kontrolün raporu, kişinin mesleğini, EKİPNET numarasını ve imzasını içerir. Islak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı rapor ekipman kullanıldığı sürece saklanır; taranmış imza güvenli e-imza değildir. Hafif/ağır kusur ayrımı yalnızca Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır; güvenli kullanıma engel kusur giderilmeden ekipman kullanılamaz.
İmzalı rapor, saha çalışması tamamlandıktan sonra 48 saat içinde teslim edilir. Hazırlık ve test süresi saha koşullarına göre planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Termal yağ ne sıklıkla değiştirilmeli?
Termal yağın kullanılabilirliği, üreticinin limitleri ve analiz sonuçları üzerinden değerlendirilir. Parlama noktası, viskozite, asit sayısı ve bozunma ürünleri birlikte incelenir; yağ değişimi için tüm yağlara uygulanacak tek bir sıcaklık veya asit sayısı sınırı verilmez.
Kızgın yağ sisteminde yangın riski nasıl önlenir?
Termal yağın çalışma sıcaklığı, yağ üreticisinin izin verdiği yığın ve film sıcaklığı sınırlarına göre belirlenir. Parlama noktası tek başına azami çalışma sıcaklığı değildir. Sızıntı, sıcak yüzeyler, havayla temas ve ateşleme kaynakları ayrıca kontrol edilir.