Et ve kemik kesimi yapılan şerit testerelerde operatör ürünü elle bıçağa doğru sürer; kesim hattı ile el arasındaki mesafe çoğunlukla birkaç santimetredir. Yönetmelik gıda işleme şerit testerelerini ağaç testerelerinden ayırır ve TS EN 12268’i gösterir.
Yasal Dayanak ve Kontrol Periyodu
Şerit testereler (gıda işleme makineleri), İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-4 (Tezgâhlar) kapsamında periyodik kontrole tabidir. Yönetmelikte belirtilen azami süre: standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl. Kontrol kriteri olarak yönetmelikte TS EN 12268 gösterilir. Bakanlık bu ekipman için ekipmana özgü periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanı yayımlamışsa kontrol o dokümana göre, yayımlamamışsa EK-III kriterlerine göre yapılır (Md. 14/A).
Yıllık kontrol dışında, yönetmeliğin 7. maddesi gereği şu durumlarda da kontrol yapılır:
- Güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlıysa, kurulumdan sonra ve ilk kez kullanılmadan önce
- Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra
- Seyyar değilse, her yer değişikliğinde
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra
Ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı ve önceki kontrol sonuçlarına göre risk değerlendirmesiyle kontrol sıklığı artırılabilir (EK-III 1.10).
Kontrol, kural olarak ekipmanın imal yılında yürürlükte olan standarda göre yapılır; ekipman sonradan yürürlüğe giren standarda uyumlaştırılabiliyorsa yeni standart da dikkate alınır, imal tarihinde standart yoksa yayımlanmış ilk standart esas alınır (EK-III 1.4.1). Tablodaki standartlar örnek niteliğindedir; raporda kullanılan standardın numarası ve adı yazılır (EK-III 1.7.1.1, 1.11).
Gıda Şerit Testeresinde Neler Kontrol Edilir?
Kontrolde tezgâhın koruyucuları, kumanda ve emniyet sistemleri ile mekanik durumu yönetmelikte gösterilen standarda göre değerlendirilir:
- Kesim bölgesi dışındaki bant boyunca sabit koruyucular; kesim yüksekliğine göre ayarlanabilir bant koruyucusu
- Kasnak kapaklarının kilitlenmesi ve açıldığında makinenin çalışmaması
- Ürünü itme düzeneği veya itme tablasının bulunması ve kullanılabilir olması
- Bant gerginliği, bant hasarı ve kılavuz rulmanların durumu
- Durdurma sonrası bandın frenlenmesi ve acil durdurma
- Enerji geri geldiğinde, kasnak kapağı kapandığında veya durdurma kumandası sıfırlandığında istem dışı yeniden çalışmanın önlenmesi
- Gıdayla temas eden yüzeylerde hasar veya korozyon, temizlenebilirlik ve ürün kalıntısı biriktiren erişilemez bölgeler (makinenin güvenlik ve hijyen tasarımı yönünden; işletmenin genel hijyen denetimi değildir)
- Islak ortama uygun elektrik donanımı, kablo girişleri ve koruma topraklaması
- Temizlik sırasında makinenin enerjisinin kesilip tekrar çalıştırılmaya karşı korunması
- Uyarı etiketleri ve kullanım talimatı
Islak ve Hijyenik Ortamda Elektrik Güvenliği
Gıda işletmelerinde makineler sık sık suyla temizlenir. Bu yüzden kontrolde elektrik donanımının koruma sınıfına, kablo ve priz bağlantılarına ve koruma topraklamasına ayrıca dikkat edilir. İşletmenin genel tesisatı için elektrik iç tesisat periyodik kontrolü ayrıca gereklidir.
Kontrolü Kim Yapabilir?
Tezgâhların periyodik kontrolleri, EKİPNET kaydı bulunan yetkili makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır (EK-III 2.4.1). Yetkili kişinin imzası bulunmayan rapor geçersizdir. Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz (Md. 14/A).
Kontrole Hazırlık
Kontrolün tek seferde ve üretimi en az aksatarak tamamlanması için şunları hazır bulundurun:
- İSG-KATİP sözleşmesi: kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğe uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir (Md. 7/6, Md. 14/A)
- Ekipmanın Türkçe kullanım kılavuzu ve makineyle birlikte bulundurulan güvenli kullanım talimatı (Md. 10); makinenin tabi olduğu ürün mevzuatına göre varsa AT uygunluk beyanı; varsa önceki periyodik kontrol raporu
- Bakım ve onarım kayıtları (yönetmelik bu kayıtların ekipmanın ömrü boyunca saklanmasını ister)
- Kontrol sırasında makineyi çalıştıracak, işlevlerini bilen bir operatör
- Enerji kesme ve kilitleme (etiketleme) imkânı ile makine çevresinde güvenli çalışma alanı
- Kontrol saatinde makinenin temizlenmiş ve boş olması
Operatörün Günlük Kontrolü
Yıllık kontrol, operatörün her vardiya başındaki kontrolünün yerini tutmaz. Yönetmelik (EK-III 1.3) iş ekipmanının her çalışmaya başlamadan önce operatörce gözle kontrol edilmesini, işlevlerinin denenmesini ve bunun kayıt altına alınmasını ister. Çatlak, aşırı aşınma veya benzeri bir kusur görülen ekipman kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole alınır (EK-III 1.3.2). Bu makinede günlük olarak bakılması gerekenler:
- Bant koruyucusu kesim yüksekliğine indirildi mi?
- İtme düzeneği yerinde mi?
- Kapaklar kilitli, bantta çatlak var mı?
- Kablo ve fişte hasar var mı?
Rapor ve Kontrol Sonrası
Kontrol sonunda yönetmeliğin EK-III 1.7 maddesinde tarif edilen bölümleri içeren periyodik kontrol raporu düzenlenir: başlıcaları işyerinin unvanı, adresi ve SGK sicil numarası, İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrolün başlangıç ve bitiş tarih-saati, rapor tarihi, bir sonraki kontrolün başlangıç tarihi, kontrol metodu (standardın numarası ve adı), ekipman etiket bilgileri, ölçülen değerler, uygulanan testler, kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri, kontrolü yapanın adı-soyadı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası, kusur açıklamaları ile ekipmanın kullanılabilir ya da uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamaz olduğuna dair açık kanaat.
- Raporda kullanılamaz denilen ekipman, uygunsuzluk giderilene kadar çalıştırılamaz; işveren üzerine kolayca görülecek bir uyarı işareti koyar.
- Hafif/ağır kusur derecelendirmesi yalnızca Bakanlığın bu ekipman için yayımladığı rapor ve kriter dokümanında böyle bir derecelendirme varsa uygulanır: o durumda hafif kusur bir sonraki kontrolün başlangıç tarihine kadar giderilir, giderilmezse ağır kusur sayılır; ağır kusurlu ekipman çalıştırılamaz. Doküman yoksa veya dokümanda bu derecelendirme yapılmamışsa hafif/ağır ayrımı yapılmaz (EK-III 1.9.1).
- Kullanılamaz raporu alan ekipmanda eksiklikler giderildikten sonra ikinci kontrol yapılır ve “kullanılabilir” ibareli ikinci rapor düzenlenir (EK-III 1.9).
- Raporlar ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak, ekipman kullanıldığı sürece saklanır.
İlgili Hizmetler
- Tezgah ve Makine Periyodik Kontrolü
- Elektrik İç Tesisat Periyodik Kontrolü
- Buharlı Pişirme Kazanı Periyodik Kontrolü
Sık Sorulan Sorular
- Kasap ve market reyonlarındaki testereler de kapsamda mı?
- Evet. İşyerinde çalışanın kullandığı her gıda şerit testeresi iş ekipmanıdır ve yılda en az bir kez periyodik kontrole tabidir.
- Kıyma makinesi ve dilimleme makinesi de bu sayfanın konusu mu?
- Hayır. Tablo-4’te gıda için yalnızca şerit testere sayılır; kıyma ve dilimleme makineleri bu tabloda yer almaz ve tablo dışında kaldığı belirlenen ekipman için bu yönetmelikten doğan periyodik kontrol zorunluluğu yoktur (Md. 7/6). Ancak aynı işletmedeki konveyör, basınçlı kap, buharlı pişirme kazanı gibi ekipmanlar kendi tablolarında periyodik kontrole tabidir.
- Kontrol hijyen kurallarını bozar mı?
- Kontrol temizlenmiş makinede, ürün yokken yapılır. Kontrol sonrası makine işletmenin hijyen prosedürüne göre yeniden temizlenir.
- Periyodik kontrol raporu olmayan tezgâh çalıştırılırsa ne olur?
- Periyodik kontrol, 6331 sayılı Kanun’un 30. maddesine dayanan İş Ekipmanları Yönetmeliği ile işverene yüklenmiş bir yükümlülüktür. Denetimde idari para cezası, olası bir iş kazasında ise işverenin hukuki ve cezai sorumluluğu gündeme gelir.